Παιδιά στην εφηβεία, γονείς γεμάτοι απελπισία…

Πολύς λόγος γίνεται για τη διαπολιτισμικότητα ( το αν δηλαδή μια συμπεριφορά εμφανίζεται σε όλους τους πολιτισμούς και σε όλες τις κοινωνίες) των στοιχείων που συνοδεύουν την εφηβεία, και αν αναρωτιέστε ποια είναι η αξία αυτών των αναζητήσεων, πολύ απλά, αν ένα φαινόμενο δεν εμφανίζεται διαπολιτισμικά , εξαρτάται κατά πολύ από περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Η κοινωνία μας έχει τερατοποιήσει την εποχή της εφηβείας, παιδιά γεννιούνται με πιο απαιτητικούς χαρακτήρες και οι γονείς ακούν ” καλά, να δεις τί έχεις να τραβήξεις στην εφηβεία”. Στα 2- 3 έτη, ένα παιδί κάνει tantrums και οι γονείς πάλι ακούνε ” αν τώρα δεν μπορείς να τον/την κάνεις καλά, τί θα κάνεις στην εφηβεία;”. Κάπως έτσι δημιουργείται μια σκία μαύρη που πλανάται και ένα υπόγειος φόβος που θεριεύει καθώς τα χρόνια περνούν και τα παιδιά πλησιάζουν στο ηλικιακό φάσμα της εφηβείας.

Τα δεδομένα έχουν ως εξής, κατά τη διάρκεια της προεφηβείας και της εφηβείας, τα παιδιά έχουν μια μεγάλη ορμονική διαταραχή και πολύ σημαντικές αλλαγές με τις οποίες πρέπει να παλέψουν σκληρά. Στην πραγματικότητα , για τα ίδια τα παιδιά, σχεδόν τίποτα δε μένει σταθερό. Οι αλλαγές κατά τη διάρκεια της εφηβείας εμπίπτουν στους τομείς της σωματικής ανάπτυξης, της κοινωνικής εξέλιξης και της συναισθηματικής διαχείρισης. Αυτές οι αλλαγές και η ορμονική διαραχή, δικαιολογούν και προβλέπουν τη συναισθηματική αστάθεια και την κυκλοθυμία, και τις απαντήσεις του εφήβου στο  “τί έχεις;” και απαντά “δεν ξέρω” και το εννοεί. Δεν μπορεί να ελέγξει αυτή τη συναισθηματική μετάπτωση , γιατί είναι ορμονική.

Μπαίνοντας στην εφηβεία, το παιδί έχει επιπλέον να αντιπαλέψει έναν ανώριμο μετωπιαίο λοβό, ο οποίος τον κάνει να είναι παρορμητικός και να παίρνει αποφάσεις που τις καθορίζουν τα συναισθήματα και όχι η λογική. Με την ωρίμανση του μετωπιαίου λοβού, έρχεται και μια εκπληκτική κατάκτηση στο τέλος της εφηβείας, η αφαιρετική σκέψη που μαζί της φέρνει την ενασχόληση με θέματα που προηγουμένως δεν ενδιέφεραν το ίδιο το άτομο, όπως η ειρήνη, η δικαιοσύνη, οι πολιτικές συνθήκες, οι κοινωνικές ανισότητες κτλ.

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, το σώμα του εφήβου αλλάζει ραγδαία, χωρίς ο ίδιος να μπορεί να το επηρεάσει, και όσο για τα αγόρια αυτό είναι μεγάλο προνόμιο, μιας και αποκτούν ένα σώμα που εμπίπτει στα κοινωνικά πρότυπα του “ωραίου” άντρα, κάνοντάς τον να φαίνεται πιο ψηλός και μυώδης. Για τα κορίτσια, αυτή η αλλαγή δεν είναι ιδιαίτερα κολακευτική, μιας και το σώμα τους γεμίζει καμπύλες, που δεν ταιριάζουν με τις εικόνες των περιοδικών και τα “μοντελιστικά” πρότυπα της εποχής. Και αν νομίζετε, ότι αυτά είναι όλα, αυταπατάστε. Τεράστιες είναι οι αλλαγές και στις κοινωνικές τους σχέσεις. Αλλάζουν οι όροι στις φιλικές σχέσεις και πόσο μάλλον στις ερωτικές σχέσεις. Ο έφηβος καλείται, μέσα σε αυτή τη λαίλαπα των αλλαγών, να δημιουργήσει ατομική, κοινωνική και σεξουαλική ταυτότητα, για να μην αναφέρω ότι καλείται να κάνει και επαγγελματικές επιλογές. 

Και ενώ ο καημένος, έχει την ταλαιπώρια του, το σύμπαν του έχει γυρίσει ανάποδα και προσπαθεί να ισορροπήσει σε κινούμενη άμμο, αυξάνονται οι γνωστικές απαιτήσεις και το στρες γιατί καλείται να δίνει παντού εξετάσεις και κυρίως αλλάζουν και οι σχέσεις του με τους γονείς. Ο έφηβος ζει το δράμα του “θέλω τόσο αλλά δεν μπορώ να είμαι αυτόνομος” και ο γονιός από την άλλη αναρωτιέται καθημερινά τί έκανε λάθος και το παιδί του του μιλά απότομα, δε θέλει να τον αγκαλιάζει, σπάει τα όρια και τους κανόνες και δεν ακολουθεί τις υποδείξεις του. Φυσικά για το γονιό αυτή η μετάβαση από την πλήρη φροντίδα και τη θέση στο βασιλικό θρόνο του παιδιού του,  στην επίκριση των θέσεων και των αξιών του, τον φέρνει σε τόση αμηχανία που αντιδρά σπασμωδικά και πολλές φορές άσχημα. Το αποτέλεσμα είναι πόρτες που χτυπούν, τιμωρίες που δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα, πράγματα που πέφτουν, και βαρύγδουπες εκφράσεις τύπου ” δε με καταλαβαίνεις”.

Η περίοδος της εφηβείας είναι μια μεγάλη κρίση στο σύστημα της οικογένειας. Ως κρίση ας ορίσουμε μια κατάσταση , όπου οι μηχανισμοί αντιμετώπισης που ως τώρα χρησιμοποιούσαμε φαίνεται να μη λειτουργούν. Η λύση είναι να βρούμε καινούριους μηχανισμούς και να προσαρμοστούμε σε μια καινούρια συνθήκη, διαδικασία που είναι δυναμική και χρονοβόρα.

Η προετοιμασία που είναι εφικτό να έχουμε κάνει, είναι να εστιάσουμε στα θετικά επιτεύγματα της περιόδου και να φυσήξω μακριά το μαύρο σύννεφο που στέκεται πάνω από την περίοδο της εφηβείας. Η μετάβαση στην ενηλικιότητα είναι μια μαγική διαδικασία με καταπληκτικές κατακτήσεις σε όλους τους τομείς που αναφέραμε παραπάνω. Ο στόχος της γονεϊκότητας, δεν είναι άλλος από την ανατροφή ενός αυτόνομου και επαρκή ενήλικα και η εφηβεία είναι το προπαρασκευαστικό στάδιο, που ο γονιός μπορεί να κάνει μόνο μικρές επιδιορθώσεις.

Το πόσο ταραχώδης θα είναι η περίοδος αυτή, εξαρτάται τόσο από το χαρακτήρα του παιδιού, όσο και από τη σχέση που ως τότε έχω καταφέρει να χτίσω με το παιδί μου. Επίσης όμως εξαρτάται από το πόσο έτοιμος είμαι να “αφήσω” το παιδί να αυτονομηθεί και να κάνει τις επιλογές του, να σεβαστώ τη γλώσσα που μιλά, το ντύσιμο που επιλέγει, τις συνήθειες που προφανώς και δεν καταλαβαίνω ή δε συμφωνώ και να δείξω διάθεση να ενταχθώ σε αυτόν τον κόσμο, αποφεύγοντας εκφράσεις του τύπου ” εμείς στα χρόνια μας, σεβόμασταν τους γονείς μας”, “εμείς όταν είμασταν παιδιά, παίζαμε έξω στην αυλή, εσείς όλη μέρα με τα κινητά”.

Ο βασικότερος ρόλος του γονιού σε αυτή την περίοδο, είναι η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης του παιδιού, που εξορισμού ταλαντεύται , λόγω των πολλών αλλαγών. Σημαντικότατη συνεισφορά του γονιού επίσης, στην υποστήριξη όταν ο έφηβος αποτυγχάνει, είτε γνωστικά, είτε κοινωνικά είτε συναισθηματικά. Φυσικά η οριοθέτηση, συνεχίζει να αποτελεί μεγίστης σημασίας λειτουργική διαδικασία, αλλά τα όρια και οι κανόνες πρέπει να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Φυσικά και ο γονιός δεν καλείται να απαρνηθεί τις δικές του αξίες και ιδέες, καλείται να ακούσει αυτές που το παιδί φέρνει στο σπίτι και να συνδιαλλαγεί, όχι απαραίτητα να τις ασπαστεί. Είναι καθήκον του να σεβαστεί τις ανάγκες για απομόνωση, τον ιδιωτικό χώρο του εφήβου που δεν πρέπει να καταπατάται, όπως και είναι καθήκον του να αναθέσει στον εκολαπτώμενο ενήλικα αρμοδιότητες που τον αφορούν, όπως η καθαριότητα του χώρου του, το μάζεμα των ρούχων του, η αποταμίευση για την επίτευξη οικονομικών στόχων, η προετοιμασία μικρών γευμάτων, και όποια άλλη δραστηριότητα ταιριάζει στη δική σας καθημερινότητα και είναι εφικτή.

Ο Νταλί έλεγε ότι το μόνο άσχημο με τη σημερινή νεολαία, είναι ότι δεν ανήκουμε πλέον σε αυτή. Και που ξέρετε ίσως είναι αυτή η απογοήτευση, ότι θα  μπορούσαν και για εμάς να είναι διαφορετικά τα πράγματα ή αυτή η απέραντη και ανιδιοτελής έγνοια να προστατέψουμε τα παιδιά μας από κακοτοπιές, που εμείς θεωρούμε ότι βλέπουμε και ξέρουμε. Μα είναι όμως στα αλήθεια έτσι; Πόσο σίγουροι μπορούμε να είμαστε ότι πραγματικά ξέρουμε;

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *